Haji Tamattu, Ifrad dan Qiran: Perbezaan Jenis Haji

Apa itu haji tamattu?

Haji tamattu ialah cara mengerjakan umrah terlebih dahulu dalam bulan-bulan haji, kemudian mengerjakan haji pada tahun yang sama. Takrif ini terdapat dalam nota Kursus Asas Haji Modul 7 (TH, PDF) (pautan luar, tab baharu) terbitan Lembaga Tabung Haji (TH).

Bulan-bulan haji bermula 1 Syawal hingga terbit fajar 10 Zulhijjah, menurut nota KAH Modul 3. Jemaah haji tamattu berniat ihram umrah sahaja di miqat, sama ada di Qarn al-Manazil semasa dalam pesawat atau di Bir Ali. Selepas bergunting, jemaah terlepas daripada larangan ihram sehingga berniat ihram haji.

Kemudian, pada 8 Zulhijjah, jemaah haji tamattu berniat ihram haji di bangunan penginapan di Makkah sebelum bertolak ke Arafah. Sementara menunggu hari wukuf, jemaah boleh melakukan amalan sunat seperti umrah dan tawaf mengikut kemampuan. Namun, nota KAH Modul 10 menasihatkan jemaah haji tamattu tidak melakukan umrah sunat apabila masuk 1 Zulhijjah. Nasihat itu bertujuan menjaga kesihatan dan fizikal sebelum kerja haji bermula. Baca juga panduan syarat kesihatan haji.

Apa itu haji ifrad?

Haji ifrad ialah cara mengerjakan haji terlebih dahulu dalam bulan-bulan haji, kemudian mengerjakan umrah selepas amalan haji selesai, menurut nota KAH Modul 7 TH. Jemaah berniat ihram haji di miqat semasa dalam perjalanan ke Makkah.

Selepas itu, jemaah haji ifrad kekal berihram sehingga tahallul, kerana mereka tidak mengulangi niat pada 8 Zulhijjah. Jemaah juga disunatkan melakukan Tawaf Qudum apabila tiba. Saie haji pula boleh dilakukan sama ada selepas Tawaf Qudum atau selepas Tawaf Haji. Setelah haji selesai, jemaah berniat umrah di tanah halal seperti Tan'im.

Apa itu haji qiran?

Haji qiran ialah cara berniat haji dan umrah serentak dalam bulan haji, lalu melaksanakan semua rukun dan wajib haji, menurut nota KAH Modul 7 TH. Umrah dikira selesai sebaik sahaja haji selesai, iaitu dua dalam satu.

TH menerangkan dua cara haji qiran. Pertama, jemaah berniat haji dan umrah serentak di miqat. Kedua, jemaah berniat umrah sahaja, tetapi berniat haji sebelum memulakan tawaf umrah. Contohnya, cara kedua digunakan apabila wanita kedatangan haid selepas niat umrah dan haidnya tidak kering sehingga tarikh berangkat ke Arafah.

Apakah perbezaan ketiga-tiga jenis haji?

Perbezaan utama haji tamattu, ifrad dan qiran ialah urutan umrah dan haji, tempat berniat ihram haji, dan kewajipan dam. Jadual di bawah meringkaskan perbezaan tersebut berdasarkan nota KAH Modul 5 dan Modul 7 TH.

Perbandingan haji tamattu, haji ifrad dan haji qiran

Perkara	Haji tamattu	Haji ifrad	Haji qiran
Urutan ibadah	Umrah dahulu, kemudian haji pada tahun yang sama	Haji dahulu, kemudian umrah	Haji dan umrah serentak (dua dalam satu)
Niat di miqat (Qarn al-Manazil atau Bir Ali)	Umrah sahaja	Haji	Haji dan umrah (cara pertama)
Niat ihram haji	Pada 8 Zulhijjah di penginapan di Makkah	Di miqat; tidak diulang pada 8 Zulhijjah	Cara pertama: di miqat. Cara kedua: di Makkah sebelum tawaf umrah (nota Modul 7 menunjukkan 8 Zulhijjah di penginapan)
Tempoh berihram	Terlepas daripada larangan selepas umrah hingga niat haji	Berihram dari miqat hingga tahallul	Berihram dari miqat hingga tahallul
Saie haji	Selepas Tawaf Haji	Selepas Tawaf Qudum atau selepas Tawaf Haji	Selepas Tawaf Qudum atau selepas Tawaf Haji
Dam kerana jenis haji	Dikenakan, menurut syarat-syaratnya	Tidak dikenakan	Dikenakan, menurut syarat-syaratnya
Keutamaan dalam Mazhab Syafie (nota TH)	Tidak dinyatakan	Paling afdal, dengan syarat umrah dilakukan selepas haji pada tahun hijrah yang sama	Tidak dinyatakan

Sumber: nota Kursus Asas Haji Modul 5 dan Modul 7, musim 1447H (TH). Dam lain tetap terpakai jika jemaah meninggalkan wajib haji atau melanggar larangan ihram.

Apakah kesan jenis haji pada persediaan anda?

Dalam erti kata lain, jenis haji menentukan bila anda berniat ihram dan berapa lama anda terikat dengan larangannya. Oleh itu, fahami jenis haji anda sebelum berangkat, kerana ia memberi kesan pada persediaan pakaian ihram. Pakaian ihram dan syarat selipar dibincangkan dalam panduan senarai barang haji.

Setakat 23 Oktober 2026, kami tidak menemui statistik TH tentang jenis haji yang lazim dikerjakan jemaah Malaysia. Namun, Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan menyatakan bahawa mengikut kebiasaan, majoriti jemaah haji Malaysia mengerjakan haji tamattu (Bayan Li al-Haj Siri ke-36, 15 Ogos 2018). Kenyataan yang sama menyebut kebanyakan jemaah haji tamattu Malaysia menggunakan perkhidmatan TH sebagai wakil untuk membayar dam. Walau bagaimanapun, ikut arahan pembimbing ibadah anda tentang jenis haji yang akan dikerjakan.

Jenis haji manakah yang paling afdal?

Haji ifrad ialah jenis haji paling afdal menurut pandangan Mazhab Syafie, dengan syarat umrah dilaksanakan selepas haji selesai pada tahun hijrah yang sama. Kenyataan ini terdapat dalam nota KAH Modul 7 TH.

Dalam erti kata lain, keutamaan haji ifrad bergantung pada pelaksanaan umrah selepas haji pada tahun hijrah yang sama. Walau bagaimanapun, TH tetap mengajar cara mengerjakan haji tamattu, ifrad dan qiran dalam modul yang sama. Laman ini hanya melaporkan pandangan yang dinyatakan dalam nota TH, dan bukan pendapat laman ini sendiri.

Jika anda ingin memahami asas setiap jenis haji, hadiri Modul 7 dalam Kursus Asas Haji TH. Selain itu, panduan cara mengerjakan haji menerangkan rukun, wajib dan manasik yang sama bagi semua jenis haji.

Bagaimana dam bagi tamattu dan qiran ditunaikan?

Dam bagi haji tamattu dan haji qiran ialah Dam Tertib dan Taqdir, iaitu menyembelih seekor kibas atau kambing, atau satu pertujuh lembu atau unta, di Tanah Haram. Jika tidak mampu, jemaah berpuasa 10 hari, iaitu tiga hari semasa berihram dan tujuh hari selepas pulang, menurut nota KAH Modul 5 TH.

Bagi musim 1447H/2026M, TH memaklumkan bahawa dam dibayar melalui ADAHI Arab Saudi sebagai prasyarat visa haji. Kadar ketika itu ialah RM810 seekor kibas (kenyataan media TH, 15 Februari 2026). Setakat 23 Oktober 2026, kami tidak menemui pengumuman TH tentang kadar dan kaedah bayaran dam bagi musim 1448H/2027M. Sebagai perbandingan, TH menetapkan RM875 seekor kibas bagi musim 1446H/2025M (kenyataan media TH, 28 Mac 2025). Oleh itu, sahkan kadar terkini dengan THCC di talian 03-6207 1919 atau di cawangan TH.

Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan menyenaraikan lima syarat dam bagi haji tamattu:

1. Jemaah bukan penduduk Makkah.
2. Tempat tinggalnya sejauh dua marhalah atau lebih dari Tanah Haram.
3. Haji dan umrah dikerjakan dalam bulan-bulan haji pada tahun yang sama.
4. Niat ihram haji tidak dibuat di miqat negerinya atau miqat arah kedatangannya.
5. Niat ihram haji juga tidak dibuat dari tempat sejauh dua marhalah atau lebih dari Tanah Haram.

Dam lain tetap terpakai bagi semua jenis haji. Contohnya, meninggalkan wajib haji atau melanggar larangan ihram dikenakan dam tersendiri. Rujuk panduan cara mengerjakan haji untuk senarai wajib haji dan 13 larangan ihram.