Badal Haji: Hukum, Syarat dan Panduan Upah Haji

Apa itu badal haji?

Badal haji ialah ibadah haji yang ditunaikan oleh seseorang untuk orang lain menurut syarat-syaratnya, menurut nota Kursus Asas Haji (KAH) Modul 7 Lembaga Tabung Haji (TH). TH menyatakan badal haji juga dikenali sebagai Haji Niyabah atau upah haji.

Dalam nota yang sama, TH membahagikan haji berdasarkan hukum kepada lima jenis. Jenis tersebut ialah haji fardu, haji badal, haji sunat, haji nazar dan haji qada. Oleh itu, badal haji ialah kategori hukum, bukan kaedah pelaksanaan seperti tamattu atau ifrad. Kaedah pelaksanaan itu diterangkan dalam panduan haji tamattu, ifrad dan qiran.

Laman ini merumuskan pandangan TH, Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan dan Jabatan Mufti Negeri Sarawak sahaja, dan tidak mengeluarkan hukum sendiri. Untuk kes peribadi, rujuk jabatan mufti negeri anda.

Untuk siapa badal haji boleh dilakukan?

Badal haji boleh dilakukan untuk tiga golongan, menurut nota KAH Modul 2 TH. Golongan itu ialah si mati yang berupaya semasa hayatnya, orang sakit yang tiada harapan sembuh, dan orang yang terlalu tua serta uzur.

• Si mati yang berupaya menunaikan haji semasa hayatnya tetapi belum melakukannya.
• Pesakit yang tiada harapan untuk sembuh.
• Warga tua yang terlalu uzur sehingga tidak dapat mengerjakan haji sendiri.

Sebaliknya, Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan memetik Al-Hafiz Ibn Hajar bahawa badal bagi haji fardu tidak memadai bagi orang sakit yang masih ada harapan sembuh. Oleh itu, pastikan keadaan orang yang hendak dibadalkan benar-benar menepati golongan di atas.

Apakah syarat badal haji?

Syarat utama badal haji ialah orang yang mengerjakan badal mesti telah menunaikan haji untuk dirinya sendiri, menurut Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan. Syarat ini berdasarkan hadis Syubrumah, apabila Nabi Muhammad SAW bersabda, "Tunaikanlah haji untuk dirimu dahulu. Kemudian barulah tunaikan haji untuk Syubrumah."

Seterusnya, seseorang hanya boleh mengerjakan badal untuk seorang individu dalam satu haji. Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan menyatakan badal untuk beberapa individu dalam satu masa adalah tidak sah. Malah, TH menyatakan ada pelaksana yang mengambil upah badal haji sehingga 200 orang untuk seorang pelaksana, dan amalan itu bertentangan dengan peraturan serta menyalahi syariat (kenyataan media TH, 12 Ogos 2025). Oleh itu, berhati-hati dengan pihak yang menawarkan badal untuk ramai orang sekali gus.

• Pelaksana badal telah menunaikan haji untuk dirinya sendiri (Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan).
• Satu badal hanya untuk seorang individu dalam satu haji (Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan).
• Badal dilakukan bagi si mati yang berupaya semasa hayatnya, pesakit tiada harapan sembuh atau warga tua yang uzur (nota KAH Modul 2, TH).

Pelaksana badal juga perlu memahami rukun dan wajib haji dengan baik. Panduan cara mengerjakan haji merumuskan rukun, wajib dan manasik berdasarkan nota KAH TH.

Adakah kos badal haji diambil daripada harta pusaka?

Ya, kos badal haji diambil daripada harta pusaka jika si mati telah berkemampuan menunaikan haji semasa hidupnya tetapi tidak sempat melakukannya, menurut Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan. Hal ini kerana haji disamakan dengan hutang yang perlu diselesaikan.

Jabatan tersebut memetik dua resolusi Muzakarah Haji. Pertama, resolusi Muzakarah Haji Tahun 2005 menyatakan waris perlu menolak jumlah yang mencukupi untuk badal sebelum harta dibahagikan mengikut faraid. Kedua, Muzakarah Haji Tahun 2010 menyatakan perbelanjaan badal haji wajib tidak terbatas kepada satu pertiga harta peninggalan.

Sebaliknya, jika si mati tidak meninggalkan harta pusaka, kewajipan haji gugur dan waris tidak wajib membadalkannya. Namun, Ibn Hajar al-Haitami menyebut sunat bagi waris atau orang lain mengerjakan haji bagi pihak si mati. Maklumat ini terdapat dalam Irsyad Hukum Siri 97 (Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan) (pautan luar, tab baharu).

Jika si mati mempunyai simpanan TH, waris boleh menuntutnya melalui proses tuntutan pusaka TH. Baca panduan simpanan TH pendeposit yang meninggal dunia untuk dokumen dan prosesnya.

Bolehkah mengambil atau membayar upah haji?

Menurut Jabatan Mufti Negeri Sarawak, badal haji boleh dilaksanakan dengan upah atau secara sukarela jika menepati syarat yang ditetapkan (Poster At-Tibyan 025/2025). Penjelasan itu merujuk kepada badal bagi pihak orang yang telah meninggal dunia atau sakit tanpa harapan sembuh. Selain itu, seorang pelaksana hanya boleh menerima satu upah badal haji bagi setiap musim haji, menurut Penerangan Poster 025/2025 jabatan yang sama.

Resolusi Muzakarah Haji Peringkat Kebangsaan Ke-37 (Disember 2020), yang diterbitkan TH, turut menyentuh upah badal. Menurut resolusi itu, OKU fizikal dan warga emas yang tidak mampu mengurus diri sendiri tidak wajib menunaikan haji sendiri. Walau bagaimanapun, haji wajib dilaksanakan secara badal bagi mereka sekiranya mampu membayar upah badal haji.

Tambahan pula, nota KAH TH dan Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan turut menggunakan istilah upah. Nota KAH Modul 7 TH menyebut badal haji juga dikenali sebagai upah haji. Nota KAH Modul 2 pula menggunakan frasa mengupah badal haji bagi golongan yang layak dibadalkan. Selain itu, Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan menyebut perbelanjaan atau upah badal haji diambil daripada harta si mati. Namun, TH menegaskan bahawa mengambil upah badal haji untuk ramai orang sekali gus, sehingga 200 orang bagi seorang pelaksana, menyalahi syariat (kenyataan media TH, 12 Ogos 2025).

Adakah TH menawarkan perkhidmatan badal haji?

Tidak. TH tidak lagi menawarkan perkhidmatan badal haji bermula musim haji 1440H/2019M, kerana arahan pihak berkuasa Arab Saudi, menurut soalan lazim kursus haji TH edisi 1447H/2026M.

Selain itu, kenyataan media TH bertarikh 20 Mei 2023 (pautan luar, tab baharu) menegaskan bahawa TH dan anak-anak syarikatnya tidak terlibat dalam sebarang promosi, penawaran atau penyediaan perkhidmatan badal haji. Oleh itu, jika seseorang mendakwa tawaran badal dibuat oleh TH, sahkan dengan THCC terlebih dahulu.

Untuk memahami pihak yang dilesenkan TH bagi urusan haji, rujuk panduan haji Muassasah vs swasta. Panduan itu menerangkan peranan Pengelola Jemaah Haji (PJH) yang dilesenkan di bawah Akta Tabung Haji 1995. Lesen PJH berkaitan pakej haji; sumber TH yang kami semak tidak menyebut lesen itu sebagai pengesahan perkhidmatan badal haji.

Bagaimana mengenal pasti tawaran badal yang tidak munasabah?

Tawaran badal haji yang diiklankan serendah RM1,500 perlu dinilai dengan teliti, menurut kenyataan media TH bertarikh 12 Ogos 2025. TH menyatakan harga terendah pakej haji 1446H bagi penduduk tempatan Arab Saudi bermula sekitar SR10,000 (RM11,300).

Harga itu hanya merangkumi permit kebenaran serta khemah di Masyair, dan tidak termasuk kos lain seperti pengangkutan, penginapan dan makanan. Oleh itu, TH menasihatkan orang ramai menyemak terlebih dahulu kesahihan sebarang tawaran upah haji atau badal haji. TH juga meminta orang ramai tidak mudah mempercayai iklan perkhidmatan badal haji secara komersial.

Sebelum itu, pada 20 Mei 2023, TH menyifatkan tawaran sekitar RM1,000 hingga RM3,500 sebagai terlampau murah. Ketika itu, TH membandingkannya dengan harga asal permit haji yang paling rendah, iaitu sekitar SR4,000 (RM4,800), sebelum kos lain.

TH menjelaskan bahawa setiap individu dari luar Makkah perlu mendapatkan visa haji. Penduduk tempatan pula perlu mendapatkan permit daripada pihak berkuasa Arab Saudi. Oleh itu, tawaran yang jauh lebih rendah daripada kos permit berisiko melibatkan penipuan.

• Harga tawaran jauh di bawah kos yang dinyatakan TH pada 12 Ogos 2025.
• Pelaksana tidak dapat mengesahkan bahawa dia telah menunaikan haji untuk dirinya sendiri.
• Seorang pelaksana menawarkan badal untuk beberapa orang dalam satu haji, sedangkan TH menyebut amalan ini menyalahi syariat.
• Penyedia mendakwa tawaran itu dibuat oleh TH atau anak syarikatnya.

Jika anda mengesyaki penipuan, hubungi Tabung Haji Contact Centre (THCC) di talian 03-6207 1919 atau e-mel th-info@lth.gov.my. Selain itu, selaras dengan panduan #THElakScam TH, hubungi NSRC di talian 997, maklumkan bank anda dan buat laporan polis jika anda telah membuat bayaran.